DẤU ẤN HÀ NỘI TRONG CÁCH MẠNG MÙA THU NĂM 1945
- Thứ tư - 19/08/2026 11:20
- |In ra
- |Đóng cửa sổ này
Thời gian càng lùi xa, ý nghĩa lịch sử và thời đại của cuộc Cách mạng mùa Thu năm 1945 ở Việt Nam càng thêm tỏa sáng, thực sự là cột mốc vĩ đại nhất của dân tộc Việt Nam: Giành lại độc lập dân tộc, mở ra kỷ nguyên của độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; đồng thời đưa dân tộc Việt Nam trở thành ngọn cờ tiên phong trong thế kỷ XX đầy sôi động làn sóng đấu tranh giải phóng dân tộc trên phạm vi thế giới.
Mít tinh hưởng ứng cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền
tại Quảng trường Nhà hát Lớn Hà Nội, ngày 19-8-1945
tại Quảng trường Nhà hát Lớn Hà Nội, ngày 19-8-1945
Tiếng vang vọng vẻ vang của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam ngân xa thì niềm vinh dự tự hào của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân Thủ đô Hà Nội luôn mang thanh âm hào hùng lịch sử chẳng thể nào phai mờ.
Dấu ấn lịch sử đầu tiên, có tính bao trùm mà Hà Nội cống hiến vào thành công vẻ vang của cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam tạc vào lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới; đó là nơi hội tụ, lan tỏa ý chí tự chủ, tự lực, tự cường dân tộc “Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải quyết tâm giành cho được độc lập”; “Đem sức ta tự giải phóng cho ta”. Chiến lược của Đảng Cộng sản Việt Nam, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Hồ Chí Minh là “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”, dưới ánh sáng chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, cuộc cách mạng mùa Thu vàng lịch sử năm 1945 như một biểu tượng của chàng Thánh Gióng thời hiện đại, tự thay đổi thân phận lịch sử của một dân tộc nhỏ bé yếu hèn, là thuộc địa của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ trên phạm vi toàn cầu, trở thành một dân tộc có quyền hưởng tự do, độc lập, bình đẳng trước thượng đế, bình đẳng trước những kẻ từng nhân danh “khai hóa văn minh nhân loại”; đặt tiền đề khát vọng có thể “sánh vai với các cường quốc năm châu”.
Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từng bôn ba năm châu bốn biển, từng kết giao bè bạn với những dân tộc cùng cảnh thống khổ thực dân áp bức, Người đã đem chủ nghĩa yêu nước mang đậm nét truyền thống ngàn năm lịch sử oai hùng của dân tộc Việt Nam làm nền tảng đón nhận ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin; rồi đem ánh sáng chân lý về soi rọi cho đồng bào yêu nước của mình.
Hà Nội là nơi sớm nảy nở mầm mống và lan tỏa phong trào vô sản hóa, sớm ra đời tổ chức cộng sản đầu tiên, sớm thành lập chi bộ cộng sản đầu tiên trong cả nước, là một trong 3 tổ chức cộng sản cùng thống nhất sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam và chỉ sau hơn 1 tháng sau khi Đảng ra đời thì Đảng bộ Hà Nội được thành lập (ngày 17-3-1930). Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ Hà Nội, phong trào cách mạng nơi đây như cá gặp nước, như diều gặp gió, thổi bùng lên các cao trào cách mạng điển hình là các cuộc bãi công, đình công, bãi khóa những năm 1930-1931, ngọn lửa cách mạng từ Hà Nội cổ vũ công nhân, nông dân, đồng bào yêu nước trên toàn quốc vùng lên mạnh mẽ, cho thấy sức mạnh của lịch sử đã được nhân lên gấp bội dưới vai trò lãnh đạo của chính đảng vô sản Việt Nam (tháng 10-1930 đổi tên là Đảng Cộng sản Đông Dương).
Tới cao trào cách mạng 1936 - 1939, Hà Nội tiếp tục gương mẫu đi đầu trong phong trào đấu tranh đòi dân sinh dân chủ - một phương thức đấu tranh đòi độc lập dưới hình thức sáng tạo, uyển chuyển, hợp thời cuộc lúc bấy giờ (khi Đảng Dân chủ Pháp thắng thế trên chính trường).
Hà Nội, cái nôi của tầng lớp tiểu thương, tiểu chủ, tư sản, trí thức chịu ảnh hưởng của tư tưởng vô sản, dần trở thành “lực lượng trung gian” có lợi cho cách mạng; đồng thời phong trào dân chủ ở Hà Nội cũng đóng góp quan trọng giúp cho Đảng ta tích lũy kinh nghiệm lãnh đạo bán công khai, đặc biệt thúc đẩy công tác tuyên truyền cách mạng thông qua phương thức báo chí, văn học, nghệ thuật. Đặc biệt, thời kỳ vận động cách mạng dưới vai trò của Mặt trận Việt Minh đã thổi một luồng sinh khí mới vào Hà Nội, giúp cho Đảng bộ Hà Nội, Mặt trận Việt Minh Hà Nội gương mẫu đi đầu trực tiếp chuẩn bị chín muồi các điều kiện bảo đảm thành công cách mạng khi “thời cơ ngàn năm có một” đến.
Lệnh phát động Tổng khởi nghĩa giành chính quyền được Trung ương phát đi vào tối muộn (23h00 ngày 13-8-1945), với điều kiện thông tin liên lạc và sự bảo đảm bí mật lúc bấy giờ, nếu như các đảng bộ địa phương cứ đợi lệnh trên về tới nơi rồi mới “được phép” phát lệnh khởi nghĩa tại địa phương mình thì khó có thể mang lại thành công.
Hoạt động của Đảng bộ và của Mặt trận Việt Minh thành phố Hà Nội những ngày trước thềm đại cách mạng lịch sử đã hết sức mau lẹ, sôi nổi, với chí khí Diên Hồng, tất cả đều nhất tề ủng hộ Mặt trận Việt Minh, đem tài trí và lòng gan dạ dũng cảm của muôn dân (dùng sức mạnh nổi dậy đồng loạt là chính, kết hợp với vũ trang không nhiều) làm nên cơn bão táp cách mạng cuốn phăng bè lũ thực dân, phát xít và phong kiến tay sai.
Hà Nội là nơi có bộ máy đầu não của thực dân, phát xít, nên thắng lợi vang dội của Hà Nội thực sự đã truyền cảm hứng lịch sử cách mạng tới các địa phương cả nước; đồng thời làm tan rã ý chí vốn đã hoang mang lại càng thêm hoang mang cực độ của bè lũ thực dân, phát xít và phong kiến tay sai. Như vậy, Hà Nội đã tạo địa chấn minh chứng một dân tộc nhỏ yếu, song có chính đảng vô sản lãnh đạo, được lòng dân tin theo thì việc lớn ắt thành công.
Nếu không có Cách mạng Tháng Tám và không có Tuyên ngôn độc lập (2-9-1945), dân tộc Việt Nam sẽ vẫn chỉ là một thuộc địa của chủ nghĩa thực dân, chưa biết đến khi nào mới thoát kiếp nạn “vua là tượng gỗ, dân là thân trâu”. Tinh thần vùng lên như triều dâng thác đổ của quần chúng yêu nước Hà Nội trong những ngày 16, 17, 18, đỉnh cao là 19-8-1945 với cuộc biểu dương lực lượng lớn mạnh, hùng hậu chưa từng có của quần chúng cách mạng, kết hợp sự hỗ trợ của đội quân vũ trang (tuy còn rất khiêm tốn), đã khiến cho đội quân Bảo an của phát xít Nhật cùng bộ máy thống trị mau chóng tan rã không cách nào cứu vãn.
Nghệ thuật lãnh đạo đấu tranh tổng lực, dựa vào sức dân là chính đã được Đảng phát động kịp thời đúng thời cơ lịch sử, đã được Đảng bộ và quần chúng cách mạng Hà Nội hưởng ứng bằng hành động yêu nước, chẳng khác nào “cuộc tấn công lên trời”, đòi quyền sống, quyền tự do, hạnh phúc. Hà Nội tổng khởi nghĩa thành công, điểm huyệt làm tê liệt đầu não bè lũ xâm lăng và tay sai, cổ vũ làn sóng cách mạng lan tràn khắp từ Bắc vào Nam.
Sự hưởng ứng tuyệt đối của quần chúng cách mạng theo cờ Đảng, trong tổ chức Mặt trận Việt Minh, đặc biệt là tinh thần quyết đòi lại quyền sống, quyền mưu cầu hạnh phúc của các tầng lớp quần chúng yêu nước Hà Nội trong tổng khởi nghĩa giành chính quyền thực sự là nguồn cảm hứng cách mạng bất diệt, hun đúc nên “thiên sử hùng văn” trong Tuyên ngôn Độc lập. Cách mạng Tháng Tám là hiện thân triết lý “dân là gốc” đã được kiểm định trong suốt chiều dài hàng ngàn năm dựng nước đi đôi với giữ nước, trước hết là ở Hà Nội.
Thủ đô Hà Nội, nơi hồn thiêng sông núi, rất vinh dự tự hào vì đã gương mẫu đi đầu trong Cách mạng Tháng Tám thành công năm 1945, tiếp tục lập nhiều những kỳ tích trong 81 năm dựng xây chế độ dân chủ nhân dân. Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành đúng ngày 17-3-2026 có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, mở ra bước đột phá chính trị mang tầm nhìn lịch sử trăm năm, tô đẹp truyền thống ngàn năm văn hiến, anh hùng. Luật Thủ đô chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 là không gian pháp lý giúp cho Thủ đô ta có cơ sở để tái cấu trúc lại cơ đồ, mở rộng, nâng tầm cao mới, xứng danh là nơi rồng thiêng bay lên cao xanh, làm điểm tựa tinh thần đổi mới, sáng tạo cho cả nước lan tỏa ý chí tự lực, tự cường, khát vọng trường tồn dân tộc.
Dấu ấn lịch sử đầu tiên, có tính bao trùm mà Hà Nội cống hiến vào thành công vẻ vang của cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam tạc vào lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới; đó là nơi hội tụ, lan tỏa ý chí tự chủ, tự lực, tự cường dân tộc “Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải quyết tâm giành cho được độc lập”; “Đem sức ta tự giải phóng cho ta”. Chiến lược của Đảng Cộng sản Việt Nam, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Hồ Chí Minh là “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”, dưới ánh sáng chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, cuộc cách mạng mùa Thu vàng lịch sử năm 1945 như một biểu tượng của chàng Thánh Gióng thời hiện đại, tự thay đổi thân phận lịch sử của một dân tộc nhỏ bé yếu hèn, là thuộc địa của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ trên phạm vi toàn cầu, trở thành một dân tộc có quyền hưởng tự do, độc lập, bình đẳng trước thượng đế, bình đẳng trước những kẻ từng nhân danh “khai hóa văn minh nhân loại”; đặt tiền đề khát vọng có thể “sánh vai với các cường quốc năm châu”.
Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từng bôn ba năm châu bốn biển, từng kết giao bè bạn với những dân tộc cùng cảnh thống khổ thực dân áp bức, Người đã đem chủ nghĩa yêu nước mang đậm nét truyền thống ngàn năm lịch sử oai hùng của dân tộc Việt Nam làm nền tảng đón nhận ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin; rồi đem ánh sáng chân lý về soi rọi cho đồng bào yêu nước của mình.
Hà Nội là nơi sớm nảy nở mầm mống và lan tỏa phong trào vô sản hóa, sớm ra đời tổ chức cộng sản đầu tiên, sớm thành lập chi bộ cộng sản đầu tiên trong cả nước, là một trong 3 tổ chức cộng sản cùng thống nhất sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam và chỉ sau hơn 1 tháng sau khi Đảng ra đời thì Đảng bộ Hà Nội được thành lập (ngày 17-3-1930). Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ Hà Nội, phong trào cách mạng nơi đây như cá gặp nước, như diều gặp gió, thổi bùng lên các cao trào cách mạng điển hình là các cuộc bãi công, đình công, bãi khóa những năm 1930-1931, ngọn lửa cách mạng từ Hà Nội cổ vũ công nhân, nông dân, đồng bào yêu nước trên toàn quốc vùng lên mạnh mẽ, cho thấy sức mạnh của lịch sử đã được nhân lên gấp bội dưới vai trò lãnh đạo của chính đảng vô sản Việt Nam (tháng 10-1930 đổi tên là Đảng Cộng sản Đông Dương).
Tới cao trào cách mạng 1936 - 1939, Hà Nội tiếp tục gương mẫu đi đầu trong phong trào đấu tranh đòi dân sinh dân chủ - một phương thức đấu tranh đòi độc lập dưới hình thức sáng tạo, uyển chuyển, hợp thời cuộc lúc bấy giờ (khi Đảng Dân chủ Pháp thắng thế trên chính trường).
Hà Nội, cái nôi của tầng lớp tiểu thương, tiểu chủ, tư sản, trí thức chịu ảnh hưởng của tư tưởng vô sản, dần trở thành “lực lượng trung gian” có lợi cho cách mạng; đồng thời phong trào dân chủ ở Hà Nội cũng đóng góp quan trọng giúp cho Đảng ta tích lũy kinh nghiệm lãnh đạo bán công khai, đặc biệt thúc đẩy công tác tuyên truyền cách mạng thông qua phương thức báo chí, văn học, nghệ thuật. Đặc biệt, thời kỳ vận động cách mạng dưới vai trò của Mặt trận Việt Minh đã thổi một luồng sinh khí mới vào Hà Nội, giúp cho Đảng bộ Hà Nội, Mặt trận Việt Minh Hà Nội gương mẫu đi đầu trực tiếp chuẩn bị chín muồi các điều kiện bảo đảm thành công cách mạng khi “thời cơ ngàn năm có một” đến.
Lệnh phát động Tổng khởi nghĩa giành chính quyền được Trung ương phát đi vào tối muộn (23h00 ngày 13-8-1945), với điều kiện thông tin liên lạc và sự bảo đảm bí mật lúc bấy giờ, nếu như các đảng bộ địa phương cứ đợi lệnh trên về tới nơi rồi mới “được phép” phát lệnh khởi nghĩa tại địa phương mình thì khó có thể mang lại thành công.
Hoạt động của Đảng bộ và của Mặt trận Việt Minh thành phố Hà Nội những ngày trước thềm đại cách mạng lịch sử đã hết sức mau lẹ, sôi nổi, với chí khí Diên Hồng, tất cả đều nhất tề ủng hộ Mặt trận Việt Minh, đem tài trí và lòng gan dạ dũng cảm của muôn dân (dùng sức mạnh nổi dậy đồng loạt là chính, kết hợp với vũ trang không nhiều) làm nên cơn bão táp cách mạng cuốn phăng bè lũ thực dân, phát xít và phong kiến tay sai.
Hà Nội là nơi có bộ máy đầu não của thực dân, phát xít, nên thắng lợi vang dội của Hà Nội thực sự đã truyền cảm hứng lịch sử cách mạng tới các địa phương cả nước; đồng thời làm tan rã ý chí vốn đã hoang mang lại càng thêm hoang mang cực độ của bè lũ thực dân, phát xít và phong kiến tay sai. Như vậy, Hà Nội đã tạo địa chấn minh chứng một dân tộc nhỏ yếu, song có chính đảng vô sản lãnh đạo, được lòng dân tin theo thì việc lớn ắt thành công.
Nếu không có Cách mạng Tháng Tám và không có Tuyên ngôn độc lập (2-9-1945), dân tộc Việt Nam sẽ vẫn chỉ là một thuộc địa của chủ nghĩa thực dân, chưa biết đến khi nào mới thoát kiếp nạn “vua là tượng gỗ, dân là thân trâu”. Tinh thần vùng lên như triều dâng thác đổ của quần chúng yêu nước Hà Nội trong những ngày 16, 17, 18, đỉnh cao là 19-8-1945 với cuộc biểu dương lực lượng lớn mạnh, hùng hậu chưa từng có của quần chúng cách mạng, kết hợp sự hỗ trợ của đội quân vũ trang (tuy còn rất khiêm tốn), đã khiến cho đội quân Bảo an của phát xít Nhật cùng bộ máy thống trị mau chóng tan rã không cách nào cứu vãn.
Nghệ thuật lãnh đạo đấu tranh tổng lực, dựa vào sức dân là chính đã được Đảng phát động kịp thời đúng thời cơ lịch sử, đã được Đảng bộ và quần chúng cách mạng Hà Nội hưởng ứng bằng hành động yêu nước, chẳng khác nào “cuộc tấn công lên trời”, đòi quyền sống, quyền tự do, hạnh phúc. Hà Nội tổng khởi nghĩa thành công, điểm huyệt làm tê liệt đầu não bè lũ xâm lăng và tay sai, cổ vũ làn sóng cách mạng lan tràn khắp từ Bắc vào Nam.
Sự hưởng ứng tuyệt đối của quần chúng cách mạng theo cờ Đảng, trong tổ chức Mặt trận Việt Minh, đặc biệt là tinh thần quyết đòi lại quyền sống, quyền mưu cầu hạnh phúc của các tầng lớp quần chúng yêu nước Hà Nội trong tổng khởi nghĩa giành chính quyền thực sự là nguồn cảm hứng cách mạng bất diệt, hun đúc nên “thiên sử hùng văn” trong Tuyên ngôn Độc lập. Cách mạng Tháng Tám là hiện thân triết lý “dân là gốc” đã được kiểm định trong suốt chiều dài hàng ngàn năm dựng nước đi đôi với giữ nước, trước hết là ở Hà Nội.
Thủ đô Hà Nội, nơi hồn thiêng sông núi, rất vinh dự tự hào vì đã gương mẫu đi đầu trong Cách mạng Tháng Tám thành công năm 1945, tiếp tục lập nhiều những kỳ tích trong 81 năm dựng xây chế độ dân chủ nhân dân. Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành đúng ngày 17-3-2026 có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, mở ra bước đột phá chính trị mang tầm nhìn lịch sử trăm năm, tô đẹp truyền thống ngàn năm văn hiến, anh hùng. Luật Thủ đô chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 là không gian pháp lý giúp cho Thủ đô ta có cơ sở để tái cấu trúc lại cơ đồ, mở rộng, nâng tầm cao mới, xứng danh là nơi rồng thiêng bay lên cao xanh, làm điểm tựa tinh thần đổi mới, sáng tạo cho cả nước lan tỏa ý chí tự lực, tự cường, khát vọng trường tồn dân tộc.
Nguồn tin: PGS.TS.TRẦN VIẾT LƯU
Chú ý: Việc đăng lại bài viết trên ở website hoặc các phương tiện truyền thông khác mà không ghi rõ nguồn http://nukeviet.vn là vi phạm bản quyền